Trong bối cảnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc tăng cường hoạt động trợ giúp pháp lý cho người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là trách nhiệm xã hội mang tính nhân văn sâu sắc. Đây là nhóm đối tượng chưa phát triển đầy đủ về nhận thức, tâm lý và khả năng kiểm soát hành vi, rất dễ rơi vào những sai lầm pháp lý nếu không được định hướng, hỗ trợ kịp thời.
Thực tiễn xét xử cho thấy, sự tham gia của Trợ giúp viên pháp lý và luật sư ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên. Một ví dụ điển hình là vụ án “Cướp tài sản” được xét xử vào tháng 6/2025 tại tỉnh Khánh Hòa.
Theo hồ sơ vụ án, do mâu thuẫn phát sinh trong quá trình mua bán xe máy, nhóm 6 thanh thiếu niên tại TP. Nha Trang – trong đó có 5 bị cáo chưa đủ 18 tuổi và 1 bị cáo thuộc hộ cận nghèo – đã lựa chọn cách giải quyết bồng bột, thiếu suy nghĩ. Thay vì trình báo sự việc đến cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện bị lừa dối, các bị cáo đã tự ý thực hiện hành vi trả đũa, dẫn đến việc sử dụng hung khí đe dọa, đánh người và chiếm đoạt chiếc xe máy trị giá hơn 21 triệu đồng.
Với hành vi nêu trên, cả 6 bị cáo bị khởi tố, truy tố về tội “Cướp tài sản” theo điểm d khoản 2 Điều 168 Bộ luật Hình sự, khung hình phạt từ 7 đến 15 năm tù. Đây là mức hình phạt nghiêm khắc, để lại hậu quả nặng nề không chỉ cho bản thân các bị cáo mà còn cho gia đình và xã hội.
Nhận thấy vụ án có nhiều bị cáo chưa thành niên và hoàn cảnh kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Khánh Hòa đã kịp thời cử Trợ giúp viên pháp lý tham gia bào chữa trong suốt quá trình tố tụng. Trên cơ sở nghiên cứu toàn diện hồ sơ, đánh giá đúng tính chất, mức độ hành vi, nhân thân và các tình tiết giảm nhẹ, Trợ giúp viên pháp lý đã góp phần quan trọng giúp Hội đồng xét xử xem xét vụ án một cách toàn diện, nhân văn.
Kết quả, Hội đồng xét xử đã tuyên mức án đối với các bị cáo thấp hơn mức đề nghị thấp nhất của đại diện Viện kiểm sát, thể hiện rõ nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội: lấy giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm làm mục tiêu chính, thay vì chỉ chú trọng trừng phạt.
Từ vụ việc trên có thể thấy, pháp luật chỉ thực sự phát huy giá trị khi được áp dụng trên nền tảng của sự thấu hiểu, công bằng và nhân đạo. Đối với thanh thiếu niên – những người đang trong giai đoạn hình thành nhân cách – việc được tiếp cận trợ giúp pháp lý kịp thời không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp, mà còn giúp các em nhận thức rõ sai lầm, có cơ hội sửa chữa và tái hòa nhập xã hội.
Với vai trò của mình, các luật sư và Trợ giúp viên pháp lý không chỉ là người bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ, mà còn là cầu nối đưa tinh thần nhân văn của pháp luật đến gần hơn với đời sống. Thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, niềm tin của người dân – đặc biệt là những người yếu thế – vào sự công bằng của pháp luật và tính nhân đạo của Nhà nước pháp quyền tiếp tục được củng cố và lan tỏa.
